«کشف الاسرار و عُدَة الابرار» کتابی در تفسیر قرآن و عظیم‌ترین و قدیمی‌ترین تفسیر عرفانی فارسی، نوشته‌‌ی «ابوالفضل رشیدالدین میبدی» در دهه‌‌ی ۵۲۰ قمری است. این کتاب براساس «تفسیر الهروی» خواجه عبدالله انصاری (که در دست نیست) نوشته شده است.
کتاب «کشف الاسرار و عُدَة الابرار» گنجینه‌‌ی گران‌بهایی از واژگان، مثل‌‌ها، تشبیه‌ها و تعبیرهای فارسی است، در عین اینکه مزایای تفسیرهای دیگر را نیز دارد.
از این منظر، همان بحث‌هایی که در تفسیرهای عربی درباره‌‌ی قرائت، شأن نزول، لغت، صرف، نحو و بیان به زبانِ «عربی» مطرح شده، در این تفسیر، به زبان شیرین و روانِ «فارسی» ادا شده است؛ حتی اخبار و احادیث و اشعار هم در بیشتر موارد به زبان فارسی ترجمه شده است.
در نوبت اوّل کاملاً دقت و توجه شده که کلمه‌‌ی فارسی، معادل دقیقِ عربیِ آن باشد که رعایت امانت در سخن خدا بشود و در بعضی موارد کلام از سیاق فارسی دور می‌شود تا این منظور عملی گردد.
این تفسیر علاوه‌بر برخورداری از شیرینیِ زبان فارسی، دربردارنده‌‌ی نکته‌های جالب عرفانی، تفسیری، تاریخی و ادبی است.
«تفسیر الهروی» خواجه عبدالله انصاری هم‌‌اکنون در دست نیست، ولی چهل سال پس از وفات خواجه عبدالله، در دست میبدی بود و او آن را شالوده‌‌ی کار خود در نوشتن «کشف الاسرار» قرار داد و بارها از خواجه به القاب پیر طریقت، عالم طریقت و جمال اهل حقیقت، شیخ الاسلام انصاری و… یاد و سخنانش را نقل کرده است.
در نوبت سوم تفسیر که جنبه‌‌ی عرفانی دارد، همه‌‌جا آهنگ سخن خواجه به گوش می‌رسد که می‌توان گفت یا عین کلام اوست یا با تصرف‌هایی، نقل گفتار او یا ملهم از شیوهی بیان اوست.
مؤلف، دیباچه‌‌ی کلام خود را به‌‌خوبی می‌گشاید و با نگارش جمله‌‌ی «خیر کلمات الشکر ما افتتح به القرآن من الحمد، فالحمد لله رب العالمین و الصلاة و السلام علی رسوله محمد و آله اجمعین…»، برخلاف دانشمندان اهل سنّت، بر اصحاب درود نمی‌فرستد و از شیوهی اندیشه‌‌‌مندان شیعی و تفسیرهای شیعه پیروی می‌کند.
******
مخاطبان گرامی، این کتاب گویا بخش کوتاهی از کتاب ارزشمند «کشف الاسرار» است.
در داستان حضرت نوح (ع) می شنویم:
قوم نوح (ع) بت پرست بودند و خداوند نوح را برای راهنمایی آنها فرستاد. او مردم را هدایت می‌کرد، اما بیشتر آنان از فرمان او سرپیچی می کردند. آنها علاوه بر این، او را به خاطر عقایدش مسخره و تحقیر می کردند.
بعد از مدتی آنها از نوح خواستند برای اثبات درستی حرفهایش از خدا بخواهد عذابی بفرستد و نوح نیز از آنها نزد خداوند گله کرد. خداوند به او فرمود که کشتی بسازد و از هر حیوانی جفتی بردارد و به همراه ایمان آورندگان، سوار بر کشتی شوند تا نجات یابند.
باران شروع به باریدن کرد و وحی آمد که عذاب الهی نزدیک است. باران به قدری فزونی یافت که همه جا را فراگرفت و کافران را دربرگرفت. فرزند نوح، کنعان بود که در گروه کافران جای داشت و هشدارهای پدر را نادیده گرفت. او نیز نابود شد. با از بین رفتن کافران، باران به پایان رسید و آبها در زمین فرورفت و نوح با قومش در زمین به زندگانی خود ادامه دادند.
در داستان اصحاب اخدود می شنویم:
در یک روز گرم و سوزان مردی وارد شهر صنعا شد و به قصر فرمانروا رفت و خواستار دیدار با او شد. اما نگهبانان به او گفتند که فرمانروا برای پرورش دین یهود عازم سفر است. او اصرار کرد که دیدار او در سفر فرمانروا مؤثر است. اما نگهبانان به حرف او توجهی نکردند. در همین زمان زونوآس به باغ آمد و فردی خبر آمدن آن مرد نجرانی را به پادشاه داد. در آن وقت دین مسیحیت به تازگی در نجران رواج گرفته بود و عده ای از یهودیان به آن روی آورده بودند.
فرمانروا خواست تا با مرد نجرانی تنها باشد. او درباره معجزاتی که از دین مسیح دیده یا شنیده جملاتی بیان کرد و از خدای یکتا سخن گفت. مرد در ادامه گفت که برای تبلیغ دین مسیح به صنعا آمده است.
پادشاه که از بی دینی یهودیان ناراحت شده بود، تصمیم گرفت هرطور شده آنها را وادار کند تا به دین پدرانشان برگردند. پس با لشکری به نجران حمله کرد و البته قبل از جنگ، با بزرگان آنجا گفتوگو کرد. بعد از اعلام مخالفت بزرگان نجران، زونوآس دستور داد تا خندقی بکنند و آن را پر از آتش کنند و همه را بسوزاندند.
«در پناه آفتاب» مجموعه داستانی-نمایشی است که قصه‌هایی از تاریخ صدر اسلام را روایت می‌کند و مضمون اصلی این داستان‌ها شأن نزول آیات «قرآن کریم» است.
تاریخ اسلام با بعثت «پیامبر اکرم» (صلی الله علیه و آله و سلّم) در عربستان آغاز می‌شود. اما اهمیت بررسی شخصیت آن حضرت به عنوان آورنده اسلام و نیز بررسی اوضاع عربستان مقارن ظهور اسلام برای پی بردن به تحولاتی که با بعثت پیامبر در آن جامعه صورت گرفت، موجب می‌شود که معمولاً بررسی تاریخ اسلام از میلاد پیامبر اکرم (ص) یا حتی پیش از آن آغاز گردد.
۱۳ سال اول بعثت پیامبر در تقابل با مشرکان مکه گذشت که در مقابل با دعوت پیامبر اکرم (ص) به شدت موضع گرفته و سال‌های سختی را برای پیامبر اسلام و پیروان او رقم زدند. تا اینکه پیامبر اسلام از مکه به مدینه هجرت و حکومت اسلامی را در آنجا پایه گذاری کردند.
آن حضرت توانستند مکه را فتح کنند و اسلام را در شبه جزیره عربستان گسترش دهند. پیامبر در آخرین سال‌ها به امپراتوری‌های اطراف خود نامه فرستاد و آنها را به اسلام دعوت کرد.ایشان به دستور الهی «امام علی» (علیه السلام) و پس از او سلسله‌ای از فرزندان و نوادگان آن حضرت را به عنوان امامان پس از خود به مردم معرفی کردند؛ اما پس از وفات آن حضرت «ابوبکر» به کمک «عمر بن خطاب» به عنوان جانشین پیامبر حکومت اسلامی را در دست گرفت. پس از او عمر با تعیین ابوبکر و «عثمان» با حکم شورایی که اعضای آن توسط عمر تعیین شده بود، به حکومت رسیدند.
در زمان این سه خلیفه، مسلمانان با استفاده از ضعف دو امپراتور مجاورشان، یعنی ایران و روم، شروع به فتح سرزمین‌های همسایه کردند.
عده‌ای از مردم این سرزمین‌ها در همان هنگام فتوحات و برخی دیگر در سال‌های بعدی به اسلام گرویدند. در پایان حکومت عثمان، قلمرو اسلام شامل پنج ایالت شبه جزیره عربستان، مصر، عراق، ایران و شام بود.
جمعه ۱۵ آبان ۱۳۹۴ مستند «عشقت رسد به فریاد» روی آنتن شبکه یک سیما رفت.
گروه فعالیت‌های قرآنی: به مناسبت اربعین قاریان مهاجر الی‌‌الله مستند «عشقت رسد به فریاد» از تولیدات مؤسسه قرآنی جامعةالثقلین اراک روز گذشته، ۱۴ آبان روی آنتن شبکه یک سیما رفت.
علی آسترکی، مدیر مؤسسه جامعةالثقلین اراک در گفتوگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از استان مرکزی گفت: مستند «عشقت رسد به فریاد» از تولیدات مؤسسه جامعة الثقلین اراک بود که به مناسبت اربعین قاریان مهاجرالی‌الله ۱۴ آبان‌ماه ساعت ۱۷ و ۴۰ دقیقه از شبکه یک سیما پخش شد.
وی فرهنگ‌سازی قرآنی در جامعه و زنده نگه داشتن یاد و خاطره قاریان شهید فاجعه منا را از اهداف تهیه این مستند برشمرد و بیان کرد: «عشقت رسد به فریاد» عنوان یک مستند ۳۶ دقیقه‌ای با محوریت زندگی و فعالیت‌های قرآنی قاری مهاجر الی الله حاج حسن دانش به همت این مؤسسه تهیه شد و به مناسبت چهلمین روزعروج قاریان ایرانی در حادثه منا به ویژه این شهید بزرگوار به روی آنتن شبکه یک سیما رفت.
آسترکی با اشاره به پخش این مستند از شبکه قرآن سیما همزمان با ۱۲ آبان ماه اظهار کرد: روند تهیه این مستند از قبل از وقوع حادثه منا کلید خورده است و در آن به گفتوگو با خانواده و دوستان مرحوم حسن دانش از جمله قاری شهید محسن حاج حسنی کارگر و … پرداخته شد و همچنین سیر فعالیت‌های قرآنی مرحوم حسن دانش در دوره معاصر، نحوه شرکت در مسابقات بخصوص سی‌وهفتمین دوره مسابقات کشوری و بین‌المللی قرآن کریم سازمان اوقاف و امور خیریه و تلاوت این قاری و حال و هوای وی در مسابقات بین‌المللی از جمله مواری بود که در این مستند به آنها توجه شد.
مدیر مؤسسه جامعةالثقلین اراک مستند سازی زندگی نخبگان قرآنی با هدف ترویج فرهنگ قرآنی و زمینه سازی نشر و گسترش معارف قرآنی را از برنامه‌ها و اهداف این مؤسسه عنوان کرد و افزود: تاکنون در سطح کشور قریب به ۵۰ هزار نخبه قرآنی که در مسابقات مختلف کشوری و استانی حایز رتبه‌های برتر هستند شناسائی شده است.